Koliko je komšiluk bitan u “gradu bez straha”

Iako se urbane inicijative i pokreti međusobno razlikuju, obično im je zajedničko nepovjerenje u institucije predstavničke demokratije kao što su klasične političke partije.Osim toga, urbane inicijative spaja i zagovaranje inovativnih demokratskih praksi, municipalizam odnosno participacija i organizovanje na nivou opština ili komšiluka i fokus na urbane probleme kao što su javni prostori ili stanovanje. 

Radi se o novim političkim idejama koje nastaju na temeljima iznevjerenih očekivanja od klasičnih političkih partija koje su, baveći se “visokom politikom” i krupnim nacionalnim temama, zapostavile nagomilane probleme svakodnevnog života, prvenstveno u glavnim gradovima u kojima je uticaj neoliberalnih i autoritarnih politika bio najveći.  

Ovakvi pokreti su zasnovani na ideji o drugačijem gradu u kome “pravo na grad” i kvalitetan život uživaju svi a ne samo privilegovane elite.

Participacija kao klasični liberalni mehanizam uključivanja građana u lokalnu politiku u ovakvim slučajevima nije cilj za sebe (ona je dovoljna u gradovima u kojima su javna dobra očuvana i dostupna) već sredstvo da se inicira promjena samog sistema i da se sa čela gradova svrgnu (korumpirane) političko-ekonomske elite.

Polazeći od problema u komšiluku, pojedinačne inicijative su prerastale u mreže na nivou gradova, potom i građanske platforme koje su ulazile u izbornu trku na nivou grada, nacionalne koalicije i konačno, mreže na globalnom nivou.

Na takav način, inicijative “od dole” i urbani pokreti otvorili su nove prostore za artikulaciju otpora štetnim urbanim politikama širom svijeta.  

U regionu jugoistočne Evrope, najskoriji primjer ovakvog organizovanja od komšiluka do globalne arene je nacionalna koalicija Možemo!, proistekla iz urbanog pokreta Zagreb je naš! iz čijih redova dolazi aktuelni gradonačelnik Zagreba.

Globalna inspiracija i “krovna organizacija” za pokrete u različitim dijelovima sveta je španska građanska platforma koja trenutno upravlja Barselonom, Barcelona En Comú, zasnovana na principima socijalne pravde, participativne demokratije, ekologije, zaštite javnih dobara, feminizacije urbane politike, borbe protiv masovnog turizma i prisilnih iseljenja.  

Pod zajedničkim globalnim sloganom “Gradovi bez straha” (“Fearless Cities”), organizuju se konferencije i događaji u cilju globalnog povezivanja i održava se baza podataka sa članicama iz cijelog sveta.

Među njima ima veoma različitih organizacija koje upravljaju gradovima i teritorijama, od Rojave u Siriji, preko Montreala, Ričmonda, Barselone i, od skora, Madrida, Grenobla, Marseja, Zagreba…

Inicijative i pokreti učestvuju u gradskim skupštinama u Bolonji, Pizi, Napulju… a čine vansistitucionalnu opoziciju sa namjerom izlaska na izbore u Beogradu i mnogim drugim gradovima.  

Na svim ovim mestima, građani su, organizovani kroz inicijative i pokrete i ujedinjeni  u platforme i asocijacije, uspeli da uspostave punu ili djelimičnu kontrolu nad svojim gradovima ili makar da to jasno zahtjevaju.

Gradovi bez straha – pogledajte mapu: https://fearlesscities.com/en/map

Osnovni problem u političkom organizovanju urbanih pokreta sastoji se u paradoksu ujedinjenja – zasnovani su na povjerenju izgrađenom unutar bliskih odnosa u komšiluku i temama koje povezuju ljude u neposrednom mikro-okruženju, ali sa druge strane, upravo taj mikro nivo moraju da prevaziđu kako bi se povezali sa sličnim organizacijama u gradu, regiji, državi, i tako došli u priliku da istinski utiču na promenu urbanih politika.  

Takvo izdizanje i prostorno širenje je nužno jer u suprotnom inicijative ostaju u svojim mikro-sredinama i obično se zadržavaju na odbrani sopstvenog dvorišta (pežorativno “Not in my back yard”, NIMBY inicijative).

Nužno je i zato što se mnoge odluke u vezi sa pitanjima za koje su inicijative zainteresovane (recimo izgradnja, prostorni planovi, megaprojekti, stanovanje) donose se na višim nivoima vlasti. 

Kada se i prevaziđe pojedinačna tema u komšiluku i obuhvate zajednički problemi na nivou širih gradskih cjelina, izazovi rastu prilikom širenja na gradsku periferiju gdje su struktura stanovništva, uslovi života, pa i svakodnevni problemi, često znatno drugačiji nego u centralnim gradskim zonama.

Problem se dodatno usložnjava kada se podrška traži u manjim mjestima i ruralnim sredinama kako bi se ujedinjenje podiglo na nacionalni nivo.

Ako su, kako istraživanja pokazuju, ovim pokretima mahom mobilisane grupe koje pripadaju srednjem sloju gradskog stanovništva, da li oni imaju potencijal da se izdignu i uđu u politički život van velikih urbanih centara i centralnih gradskih zona?  

U vezi sa tim je i problem kooptacije i hijerarhizacije, jer u procesu prostornog širenja i omasovljenja manje inicijative mogu da budu “progutane” od većih organizacija ili političkih partija, a lokalni aktivisti otuđeni od centara upravljanja i izopšteni iz donošenja odluka zbog uvođenja organizacione hijerarhije.  

U sistemima sa slabo konsolidovanom demokratijom izazovi su još veći, pa uz navedene obuhvataju i snažan pritisak krupnog kapitala, manjak prostora za demokratsko organizovanje, problematične izborne uslove, pritiske, ucjene i slično.  

Uprkos svemu, saznanja o postojanju sličnih borbi i uspešnom prevazilaženju navedenih izazova, kao i lekcija koje su u tom procesu naučene, mogu se koristiti kao ohrabrenje i smjernice u drugim sredinama koje ovakvim putem tek kreću.  

Konačno, kako su ljudi tokom kovid pandemije bili vezani za svoje najbliže fizičko okruženje tako je i narasla svijest o značaju neposrednog kontakta i blizine unutar komšijskih odnosa, kao i javnih prostora u blizini stanovanja koji su služili kao važno mjesto okupljanja i socijalizacije tokom lock-down-a. 

Zbog toga je upravo sada trenutak kada urbane inicijative koje promovišu ovakve principe mogu da dobiju na širem značaju.  

Ostavite komentar